Ten rozdział jest na chwilę, w której bliski żyje, ale nie może sam działać: stracił przytomność, leży w szpitalu, choruje na demencję. Najpierw znajdziesz plan na pierwsze godziny, tydzień i miesiąc, potem wyjaśnienia, kto co może zrobić. Jeśli przygotowujesz teczkę zawczasu, zacznij od tabeli na końcu: większość problemów rozwiązują dokumenty podpisane wtedy, gdy wszyscy są zdrowi.

Najpierw

Dzień 0, pierwsze godziny.

1. Wezwij pomoc: 112 albo 999. Daj ratownikom kartę medyczną z teczki: leki, choroby, alergie, grupę krwi, rozrusznik i implanty, telefon do lekarza prowadzącego.
2. W szpitalu powiedz, że jesteś osobą bliską. Ustawa o prawach pacjenta rozumie to szeroko: małżonek, krewny do drugiego stopnia, powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy, osoba we wspólnym pożyciu albo osoba wskazana przez pacjenta. Gdy pacjent jest nieprzytomny, lekarz informuje o jego stanie osobę bliską. Jeśli masz pisemne upoważnienie, pokaż je.
3. Zgoda na leczenie. W nagłym przypadku lekarz działa bez zgody. Rodzina nie zgadza się na leczenie za dorosłego pacjenta, chyba że jest jego opiekunem prawnym. Przy zabiegu o podwyższonym ryzyku, gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego, lekarz potrzebuje zezwolenia sądu opiekuńczego, chyba że zwłoka grozi utratą życia.
4. Jeśli w teczce jest oświadczenie pro futuro (np. odmowa transfuzji), przekaż je lekarzowi. Nie ma ustawowej mocy wiążącej, ale lekarz powinien je uwzględnić jako wyraz woli pacjenta.
5. Zabezpiecz dom, klucze, zwierzęta i dzieci. Kontakty i oświadczenie o opiece nad dziećmi są w teczce.
6. Telefon chorego: nie łam blokady. Jeśli znasz kod z Sejfu, używaj telefonu tylko do odbierania połączeń i sprawdzania kontaktów.

Pierwszy tydzień

1. Pracodawca: zawiadom o nieobecności. Zwolnienie lekarskie (e-ZLA) wystawia szpital.
2. Banki: sprawdź w strefie Dokumenty, kto ma pełnomocnictwo do rachunków. Pełnomocnik i współposiadacz rachunku wspólnego mogą dalej płacić rachunki. Małżonek bez pełnomocnictwa może działać w sprawach zwykłego zarządu, np. pobierać należności, jeśli małżonkowie żyją razem (art. 29 KRO).
3. Stałe opłaty: kredyt, czynsz, media, ubezpieczenia. Przejrzyj listę zleceń stałych i zdecyduj, czy coś trzeba wstrzymać.
4. Poczta: z pełnomocnictwem pocztowym odbierzesz listy polecone, także z sądu i urzędów.
5. Firma (JDG): prokurent albo pełnomocnik prowadzi sprawy, księgowa pilnuje terminów JPK, VAT i ZUS. Bez nich firma staje.
6. Brak pełnomocnictw, a sprawa jest pilna: małżonek może prosić sąd o zezwolenie na konkretną czynność (art. 39 KRO). Inni bliscy: patrz punkt o kuratorze i ubezwłasnowolnieniu w planie na pierwszy miesiąc.

Pierwszy miesiąc

1. Porozmawiaj z lekarzem o rokowaniu. Przy dłuższej niezdolności (demencja, śpiączka) potrzebna jest stała forma reprezentacji: - pełnomocnictwa udzielone wcześniej, najlepiej notarialne ogólne, - kurator dla osoby niepełnosprawnej (art. 183 KRO), gdy chory potrzebuje wsparcia i może wyrazić wolę; sąd ustala zakres, także reprezentację, - ubezwłasnowolnienie, a po nim opiekun prawny (więcej niżej).
2. Świadczenia: zapytaj w ZUS i w gminie, co przysługuje (lista niżej).
3. Opieka długoterminowa: ZOL (zakład opiekuńczo-leczniczy) albo DPS (dom pomocy społecznej). Przyjęcie do DPS wymaga zgody chorego albo jego przedstawiciela ustawowego; bez zgody potrzebne jest postępowanie sądowe. Opłaty ustala placówka i gmina, zapytaj o nie na miejscu.
4. Podatki: PIT za chorego złoży pełnomocnik z UPL-1. Bez niego trzeba ustalić kuratora albo opiekuna.

Pełnomocnictwa

Najważniejsza wiadomość: w Polsce pełnomocnictwo nie wygasa, gdy mocodawca traci przytomność albo świadomość. Wygasa po odwołaniu albo ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika (art. 101 KC). Dlatego pełnomocnictwa trzeba podpisać zawczasu. Po utracie świadomości nikt już ich nie udzieli.

Uwaga na demencję: oświadczenie złożone w stanie, który wyklucza świadomą decyzję, jest nieważne (art. 82 KC). Pełnomocnictwo podpisane przy zaawansowanej chorobie można podważyć. Lepiej podpisać je wcześnie i u notariusza, bo notariusz ocenia świadomość osoby, która przed nim stoi.

Rodzaje

Część autorów i niektóre banki podchodzą ostrożnie do pełnomocnictwa, gdy mocodawcę ubezwłasnowolniono. Jeśli to Twoja sytuacja, zapytaj w banku albo u prawnika.

Prokura

Prokura to pełnomocnictwo handlowe przedsiębiorcy. Ustawa mówi wprost, że utrata przez przedsiębiorcę zdolności do czynności prawnych nie powoduje jej wygaśnięcia (art. 109^7 § 4 KC). Od 2018 r. prokurenta może mieć także jednoosobowa działalność, z wpisem do CEIDG.

Bank

Pełnomocnictwo do rachunku udziela się na druku banku, w oddziale albo w bankowości internetowej, jako stałe albo jednorazowe. Pełnomocnik zwykle nie zamknie rachunku i nie udzieli dalszych pełnomocnictw. Współposiadacz rachunku wspólnego dysponuje nim samodzielnie. Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci dotyczy śmierci, nie choroby.

ZUS

Formularz PEL daje pełnomocnictwo do spraw w ZUS, także w PUE eZUS. Szczegóły i zakres sprawdź na zus.pl albo w placówce.

Urząd skarbowy

• PPO-1: pełnomocnictwo ogólne, składane elektronicznie w e-Urzędzie Skarbowym.
• UPL-1: do podpisywania deklaracji elektronicznych, np. PIT.
• PPS-1 (szczególne) i PPD-1 (do doręczeń) też istnieją.

Opłaty i zasady sprawdź na podatki.gov.pl.

Poczta

Pełnomocnictwo pocztowe składa się w placówce Poczty Polskiej w obecności pracownika, a gdy mocodawca nie może się ruszać, w miejscu jego pobytu. Może być jednorazowe, okresowe albo stałe. Jest płatne, aktualny cennik sprawdź w placówce.

Szpital i leczenie

• Informacja o stanie zdrowia: gdy pacjent jest nieprzytomny, lekarz informuje osobę bliską. Pacjent może też zawczasu upoważnić konkretne osoby do informacji i do dokumentacji medycznej. Robi się to w każdym szpitalu i przychodni osobno (np. przy przyjęciu) albo raz w IKP.
• Zgoda na leczenie: dorosły pacjent decyduje sam. Gdy nie może, w nagłym przypadku decyduje lekarz. Zgodę za pacjenta wyraża przedstawiciel ustawowy (opiekun po ubezwłasnowolnieniu całkowitym) albo sąd opiekuńczy. Opiekun faktyczny, czyli ktoś, kto na co dzień opiekuje się chorym, może zgodzić się tylko na badanie.
• Sąd opiekuńczy: rozstrzyga o zabiegach o podwyższonym ryzyku, gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego. Wyjątek: zwłoka grozi utratą życia.
• Pełnomocnik medyczny i wiążący testament życia: w obowiązującym prawie ich nie ma.
• IKP (Internetowe Konto Pacjenta, pacjent.gov.pl): w zakładce "Upoważnienia" pacjent wskazuje osobę (imię, nazwisko, PESEL), zakres i czas. Osoba upoważniona musi mieć własne IKP. Upoważnienie można cofnąć w każdej chwili. To dostęp do danych, a nie zgoda na leczenie.
• Partner bez ślubu: ustawa o statusie osoby najbliższej nie weszła w życie (weto Prezydenta 17.07.2026, Sejm nie uchwalił jej ponownie 17.09.2026). Partner potrzebuje upoważnienia od pacjenta.

Małżonek i majątek wspólny

• Art. 29 KRO: gdy jeden małżonek ma przemijającą przeszkodę (np. leży w szpitalu), drugi, jeśli żyją razem, może działać w sprawach zwykłego zarządu. W szczególności bez pełnomocnictwa pobiera należności. Chory może się sprzeciwić.
• Do poważnych spraw potrzebna jest zgoda drugiego małżonka (art. 37 KRO), m.in. do sprzedaży, obciążenia lub kupna nieruchomości, lokalu, gospodarstwa, przedsiębiorstwa i do większych darowizn z majątku wspólnego.
• Art. 39 KRO: gdy porozumienie z małżonkiem jest bardzo trudne, np. w śpiączce, sąd może zezwolić na taką czynność, jeśli wymaga tego dobro rodziny.
• Rachunek wspólny: współposiadacz używa go sam. Do rachunków indywidualnych chorego potrzebne jest pełnomocnictwo.
• Partnerzy bez ślubu nie mają tych uprawnień. Potrzebują pełnomocnictw i upoważnień medycznych.

Ubezwłasnowolnienie i kurator

Stan na dziś

• Ubezwłasnowolnienie całkowite (art. 13 KC) i częściowe (art. 16 KC) obowiązuje. Wniosek składa się do sądu okręgowego. Krąg osób, które mogą go złożyć, sprawdź w sądzie albo u prawnika.
• Po ubezwłasnowolnieniu całkowitym sąd ustanawia opiekuna, w pierwszej kolejności małżonka. W ważniejszych sprawach opiekun potrzebuje zezwolenia sądu opiekuńczego.
• Kurator dla osoby niepełnosprawnej (art. 183 KRO): dla dorosłego, który potrzebuje wsparcia we wszystkich sprawach, w sprawach jednego rodzaju albo w jednej sprawie. Reprezentuje tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi. Osoba może wskazać kandydata i żądać uchylenia kurateli. Przy osobie nieprzytomnej sądy różnie oceniają tę drogę.
• Kurator dla nieobecnego (art. 184 KRO) dotyczy osoby nieobecnej, a nie obecnej i nieprzytomnej.

Projekt reformy: druk 2645 (nie obowiązuje)

Rządowy projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji wpłynął do Sejmu 3.06.2026. Pierwsze czytanie odbyło się 17.06.2026, projekt jest w komisjach. Nie został uchwalony i dziś nie obowiązuje.

Projekt likwiduje ubezwłasnowolnienie i wprowadza:

• asystenta prawnego (na podstawie umowy),
• kuratora wspierającego,
• kuratora reprezentującego (ustanawia sąd, maks. 5 lat, wyjątkowo 10),
• pełnomocnictwo rejestrowane: notarialne, wpisywane do Rejestru Pełnomocnictw prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną; ma obejmować także zgodę albo odmowę zgody na leczenie.

Ustawa ma wejść w życie 12 miesięcy po ogłoszeniu. Do tego czasu korzystaj z narzędzi, które działają dziś.

Firma

• JDG: za życia właściciela działa tylko prokurent albo pełnomocnik ustanowiony wcześniej. Prokura nie wygasa, gdy przedsiębiorca traci zdolność do czynności prawnych.
• Zarząd sukcesyjny nie działa za życia. Ustawa o zarządzie sukcesyjnym dotyczy wyłącznie sytuacji po śmierci przedsiębiorcy. Przy chorobie właściciela nie pomoże.
• Spółki kapitałowe reprezentuje zarząd. Gdy członek zarządu nie może działać, wspólnicy zmieniają skład zarządu albo działa prokurent. Trzymaj w teczce aktualny tekst umowy spółki.
• e-Urząd Skarbowy, KSeF, JPK: nadaj księgowej UPL-1 i uprawnienia w KSeF zawczasu.

Świadczenia

Kwoty i progi zmieniają się, dlatego ich tu nie podajemy. Zapytaj w ZUS, w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności albo w gminie.

Czego nie robić

• Nie podpisuj się za chorego. Nawet jeśli "on by chciał". To fałszerstwo.
• Nie loguj się jego hasłami do bankowości internetowej. Pełnomocnik ma mieć własny dostęp w banku.
• Nie łam blokady telefonu ani komputera.
• Nie wysyłaj nikomu skanów jego dokumentów tożsamości, kodów SMS ani PIN-ów.
• Nie zakładaj, że rodzina zgodzi się na leczenie. Zgodę wyraża opiekun prawny albo sąd.
• Nie czekaj z pełnomocnictwami "na potem", jeśli bliski jeszcze może je świadomie podpisać. Idźcie do notariusza.
• Nie licz na zarząd sukcesyjny przy chorobie właściciela firmy. Działa dopiero po śmierci.

Jaki dokument przygotować zawczasu i gdzie go trzymać

Źródła

Stan na 4.10.2026. Akty prawne z API Sejmu (ELI).

• Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795, art. 13, 14, 16, 82, 98-101, 109^1-109^8: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/795/text.pdf
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 236, art. 24, 29, 37, 39, 40, 149, 156, 175-177, 183, 184: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/236/text.pdf
• Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty, t.j. Dz.U. 2026 poz. 37, art. 31-34: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/37/text.pdf
• Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, t.j. Dz.U. 2024 poz. 581: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/581/text.pdf
• Ustawa o świadczeniu wspierającym, Dz.U. 2023 poz. 1429: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/1429
• Ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej, Dz.U. 2018 poz. 1629: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2018/1629
• Projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, druk 2645: https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/processes/2645
• Projekt ustawy o statusie osoby najbliższej, druk 2110: https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/processes/2110
• IKP, upoważnienia: https://pacjent.gov.pl/internetowe-konto-pacjenta/pytania-i-odpowiedzi
• Pełnomocnictwa podatkowe: https://www.podatki.gov.pl/pozostale/pelnomocnictwa/informacje-podstawowe-pelnomocnictwa
• ZUS, pełnomocnictwo: https://www.zus.pl/en/baza-wiedzy/katalog-uslug/pelnomocnictwo-udzielenie/zmiana-zakresu

To informacja, nie porada prawna; stan prawny na 4.10.2026.